Dorota Masłowska została laureatką Poznańskiej Nagrody Literackiej im. Adama Mickiewicza za 2026 rok. Nagrodę wręczono 22 maja na gali w Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu. Publikujemy tekst laudacji wygłoszony przez członkinię kapituły prof. Ingę Iwasiów.
Dorota Masłowska podczas gali wręczenia Poznańskiej Nagrody Literackiej. Fot. Maciej Kaczyński/CK ZAMEK
Zdecydowaliśmy się nagrodzić głos, który nie tylko wyłapuje pęknięcia współczesności, ale sam staje się tym pęknięciem: głębokim, bolesnym i niemożliwym do zignorowania.
„Kasperl i Margit” Macieja Płazy to prowadzona z dwóch różnych perspektyw powieść historyczna, której jednak daleko do tego, co nauczyliśmy się ostatnio nazywać „polską prozą rozdrapywania ran”. Ta wciągająca i humorystyczna opowieść przypomina raczej poznańską epopeję, przy czym historię traktuje się tu śmiertelnie poważnie.
„Skończone. Nic mi się nie śni. I nikt” – tymi słowami Wojciech Tochman zamykał swoje najważniejsze reportaże o Rwandzie czy Bośni. Jednak historia o realiach wojny w Ukrainie nie pozwala na taką kropkę. „Delfiny i Belzebub” to pierwsza książka w dorobku reportera, która „wcale się nie kończy”, bo jej bohaterowie – ludzie i zwierzęta – wciąż są pod ostrzałem, a ich cierpienie trwa każdego dnia.
Słowem, które na długo pozostało ze mną po lekturze, jest „uważność” – uświadomienie sobie, że w każdej nie-decyzji zawierają się faktyczne wybory, które kształtują nasze widzenie świata.
Żadan nie opowiada o wojnie jako o wydarzeniu historycznym czy militarnym. Wojna w „Arabeskach” jest stanem istnienia – czymś, co przenika każdą relację, każde wspomnienie i każdy gest.
Połączenie tych historii w jeden zbiór daje możliwość, by uważniej przyjrzeć się ważnej sprawie: co tak naprawdę ludzie dla siebie nawzajem znaczą?
I te ryby. Są wszędzie – w języku, przestrzeni, w ciałach bohaterów i ich gestach, w sposobie patrzenia i myślenia. Ich zapach i faktura zdają się przenikać strony książki. Są źródłem i centrum życia, a jednocześnie ciężarem i klątwą.
Debiut eseistyczny Antoniny Tosiek, poetki, literaturoznawczyni i badaczki dwudziestowiecznej diarystyki ludowej, to owoc imponującej pracy, która objęła ponad osiemset rękopisów nadsyłanych w latach 1933-95 na konkursy pamiętnikarskie dla mieszkańców wsi. Według szacunków autorki, mogło wziąć w nich udział nawet dziewięćdziesiąt tysięcy kobiet.
„Postanowiłam porzucić całość i odkrywać znane szczegóły”. Wit Szostak w „Suchych strugach” tańczy w parze ze wspomnieniami, obracając melancholię i robiąc piruety z istotą opowieści
„Są urodziny, a to oznacza, że ciasto należy podpalić, świeczkę zaś zdmuchnąć”, pomyśleć życzenie (uwaga, bo jeszcze się spełni!), przyjąć brawa i wysłuchać trzeci raz kakofonicznego „Sto lat, sto lat, niech żyje, żyje nam”. Sęk w tym, że to nie ta historia – przyozdobiona girlandami, owinięta złotymi serpentynami czy ociekająca deszczem brokatowego konfetti. „Urodziny” Weroniki Murek to opowieść-odwrotka, w której nic nie jest takie, jakie może się wydawać na pierwszy rzut oka.
„Monolok” to dzieło pozornie proste, lecz w istocie głęboko filozoficzne. Sołtys tworzy tekst, który nie tylko opowiada o świecie, ale również bada warunki jego istnienia w języku i pamięci.
Mikołaj Marcela zachęca do tego, aby nie bać się zmiany i słowa zaczynającego się na „r”. Choć brzmi groźnie, rewolucja nie oznacza gwałtownego przewrotu, lecz redefinicję sukcesu, pracy i odpoczynku
Autorka nie tylko bada teksty lektur z nowoczesnej perspektywy, ale również prezentuje krytykę samej oświaty.
Sam autor ostrzega, że lektura tej książki to akt podwyższonej szkodliwości społecznej – i słusznie, bo ryzyko jest przecież ścisłą esencją emancypacji. Po tytułowych „rozbieżnościach” najlepiej poruszać się właśnie tak: na szerokich oponach, które z impetem, jak i precyzją, wyznaczają nowe wektory w ciągłości literackiego dyskursu.
„Laszowanie” Macieja Dobosiewicza odważnie zdejmuje z chłopięcego dorastania iluzję niewinnej przygody
Jestem już matką, czy nadal tamtą bezradną córką? Moja prawdziwa twarz jest czysta, czy zaczyna się od makijażu? Jak uratować ciało i duszę?
Do „Strefy II” Karoliny Krasny dostajemy nieoczekiwane zaproszenie – lekturowe opracowanie w pełnej odsłonie (plan wydarzeń, problematyka i tak dalej). Pozornie prosta eksplikacja, zamienia się jednak w smakowity haczyk, który łapczywie łykamy. Tym aktywizującym chwytem Karolina Krasny wprowadza nas w kolejną genezyjską opowieść, w której świat znajduje się w nieustannym procesie „stawania się”, a bóg porzuca swoje dzieło i wiesza się na starej sośnie: „tak jak wiesza się zapaszek w samochodzie”.
„Kasperl i Margit” Macieja Płazy to prowadzona z dwóch różnych perspektyw powieść historyczna, której jednak daleko do tego, co nauczyliśmy się ostatnio nazywać „polską prozą rozdrapywania ran”. Ta wciągająca i humorystyczna opowieść przypomina raczej poznańską epopeję, przy czym historię traktuje się tu śmiertelnie poważnie.
„Skończone. Nic mi się nie śni. I nikt” – tymi słowami Wojciech Tochman zamykał swoje najważniejsze reportaże o Rwandzie czy Bośni. Jednak historia o realiach wojny w Ukrainie nie pozwala na taką kropkę. „Delfiny i Belzebub” to pierwsza książka w dorobku reportera, która „wcale się nie kończy”, bo jej bohaterowie – ludzie i zwierzęta – wciąż są pod ostrzałem, a ich cierpienie trwa każdego dnia.
Żadan nie opowiada o wojnie jako o wydarzeniu historycznym czy militarnym. Wojna w „Arabeskach” jest stanem istnienia – czymś, co przenika każdą relację, każde wspomnienie i każdy gest.